Niskie leukocyty a dieta: co warto wiedzieć?
Niskie leukocyty, czyli leukopenia, to wynik badania krwi, a nie samodzielna diagnoza ani wskazanie do konkretnego jadłospisu. Znaczenie wyniku zależy między innymi od tego, które krwinki są obniżone. Szczególną uwagę zwraca się na neutrofile, które uczestniczą w obronie organizmu przed zakażeniami. Ich zmniejszona liczba to neutropenia.
Ryzyko ocenia się między innymi na podstawie bezwzględnej liczby neutrofili, określanej skrótem ANC. Dlatego sam wynik leukocytów nie wystarcza, by ustalić zagrożenie ani sposób postępowania. Morfologię z rozmazem i ANC należy omówić z lekarzem, który uwzględni objawy, przyczynę obniżenia krwinek oraz stosowane leczenie.
Jedzenie nie podnosi szybko liczby leukocytów i nie zastępuje diagnostyki ani leczenia przyczyny. Może jednak pomóc utrzymać odpowiednie odżywienie, co ma znaczenie, gdy choroba lub terapia osłabia apetyt, zmienia smak potraw albo utrudnia jedzenie. Nie istnieje jeden produkt, który samodzielnie „odbuduje” białe krwinki.
Co jeść przy niskich leukocytach?
Najlepszym punktem wyjścia jest zróżnicowany jadłospis z odpowiednią ilością energii, białka i innych składników odżywczych. Posiłki warto dopasować do apetytu, tolerancji i zaleceń zespołu medycznego. Białko wspiera utrzymanie stanu odżywienia, ale samo w sobie nie gwarantuje wzrostu leukocytów.
Źródłem białka mogą być dobrze ugotowane mięso, ryby i jaja, a także rośliny strączkowe, tofu, pasteryzowany nabiał oraz orzechy, jeśli są dobrze tolerowane. Warto włączać je do posiłków w formie, która jest łatwa do zjedzenia, na przykład jako zupa z soczewicą, omlet z dobrze ściętym jajem, gotowana ryba z dodatkiem kaszy lub jogurt pasteryzowany z płatkami.
W jadłospisie mogą znaleźć się warzywa i owoce świeże, mrożone lub gotowane. Świeże produkty należy dokładnie umyć pod bieżącą wodą przed jedzeniem lub przygotowaniem. Nie ma potrzeby automatycznego obierania ani wykluczania wszystkich surowych warzyw i owoców, chyba że lekarz lub ośrodek prowadzący zaleci inaczej. Zamiast rezygnować z jabłek, można dokładnie umyć całe jabłko pod bieżącą wodą.
Jeśli apetyt jest mały, pomocne mogą być mniejsze porcje jedzone częściej. Przy nudnościach lub zmianach smaku wybieraj produkty, które w danym momencie są dobrze tolerowane, i nie zmuszaj się do potraw nasilających dolegliwości. Dietetyk kliniczny może pomóc dopasować jadłospis do zapotrzebowania na energię i białko, zwłaszcza gdy utrata masy ciała lub problemy z jedzeniem utrzymują się.
Czy trzeba stosować dietę neutropeniczną?
Dieta określana jako neutropeniczna często polega na eliminowaniu surowych warzyw i owoców oraz innych produktów, którym przypisuje się ryzyko zakażenia. Dostępne dane nie potwierdzają, że tak restrykcyjny sposób żywienia zapobiega zakażeniom lepiej niż zwykła dieta połączona z zasadami bezpieczeństwa żywności. Ograniczenia mogą natomiast zmniejszać różnorodność i wartość odżywczą posiłków, co jest niekorzystne, gdy choroba lub leczenie już utrudniają jedzenie.
Metaanaliza sześciu badań obejmująca 1116 pacjentów nie wykazała istotnej różnicy między dietą neutropeniczną a zwykłą w częstości poważnych zakażeń. Współczynnik ryzyka wyniósł RR 1,16, a 95-procentowy przedział ufności 0,94-1,42. Nie stwierdzono też istotnej różnicy w bakteriemii lub grzybicy krwi: RR 0,96, 95-procentowy przedział ufności 0,60-1,53. Nie wykazano również różnicy w śmiertelności.
W tej analizie 772 osoby, czyli 69,1 procent uczestników, przeszły przeszczepienie komórek krwiotwórczych. Wyniki nie potwierdziły korzyści z restrykcyjnej diety także w tej grupie. Inny przegląd, obejmujący 918 pacjentów z nowotworami lub po przeszczepieniu, również nie wykazał przewagi diety neutropenicznej nad zwykłą dietą szpitalną.
Nie oznacza to, że zasady higieny można pominąć. Neutropenia może zwiększać podatność na zakażenia, ale nie każda surowa żywność jest z tego powodu niebezpieczna. Najważniejsze są bezpieczny wybór produktów, higiena, właściwe przygotowanie i przechowywanie, a nie nieuzasadnione zakazy. Przy ciężkiej neutropenii lub po przeszczepieniu mogą obowiązywać indywidualne zalecenia ośrodka, których należy przestrzegać.
Jak bezpiecznie przygotowywać jedzenie?
Ogranicz ryzyko zakażenia pokarmowego, stosując podstawowe zasady bezpieczeństwa żywności. Są szczególnie ważne wtedy, gdy odporność jest osłabiona, ale przydają się każdemu domownikowi.
- Myj ręce przed przygotowaniem posiłku i przed jedzeniem.
- Dokładnie myj świeże warzywa i owoce pod bieżącą wodą.
- Oddzielaj surowe mięso, ryby i owoce morza od produktów gotowych do spożycia; używaj czystych desek i noży.
- Dokładnie gotuj mięso, ryby i jaja. Zamiast surowej ryby wybieraj rybę dobrze ugotowaną lub upieczoną.
- Unikaj surowego lub niedogotowanego mięsa, ryb i owoców morza, a także surowych jaj oraz potraw z ich dodatkiem.
- Wybieraj mleko i soki pasteryzowane. Unikaj niepasteryzowanych produktów oraz potraw przygotowanych na ich bazie.
- Szybko schładzaj resztki jedzenia i przechowuj je w odpowiednich warunkach. Nie jedz produktów, których świeżość lub sposób przechowywania budzą wątpliwości.
W praktyce oznacza to rozsądne zamiany, a nie rezygnację z całych grup żywności. Można wybrać pasteryzowany nabiał zamiast niepasteryzowanego, dobrze ugotowaną rybę zamiast surowej oraz umyte świeże owoce zamiast całkowitego wykluczania owoców.
Kiedy skontaktować się z lekarzem?
Niskie leukocyty mogą mieć różne przyczyny, w tym leczenie, infekcje lub zaburzenia pracy szpiku. Zmiana diety nie pozwala ustalić przyczyny, dlatego ważne są kontrola lekarska, morfologia z rozmazem i ocena ANC. Nie odstawiaj ani nie modyfikuj leczenia na własną rękę, nawet jeśli podejrzewasz, że wpływa ono na wyniki krwi.
W razie gorączki podczas neutropenii pilnie skontaktuj się z zespołem medycznym i postępuj zgodnie z otrzymanymi instrukcjami. Nie czekaj, aż zmiana jadłospisu przyniesie efekt. Jeśli masz ciężką neutropenię, jesteś po przeszczepieniu albo otrzymałeś indywidualne zasady żywienia, stosuj zalecenia swojego ośrodka. W pozostałych sytuacjach zwykle rozsądniejszym wyborem niż restrykcyjna dieta jest różnorodne, odżywcze jedzenie i staranne przestrzeganie zasad bezpieczeństwa żywności.
Wykorzystane materiały
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11514644/
- https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/imj.70252
- https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/appetite-loss/nutrition-hp-pdq
- https://spcare.bmj.com/content/9/4/425
- https://bloodcancer.org.uk/understanding-blood-cancer/treatment/infection-neutropenia-sepsis/neutropenia/eating-safely-neutropenia/